روانشناسی مالی: هراس از نوع FOMO و FUD

دکتر کیارش مهرانی

دی ماه ۱۴۰۳

مقدمه

تلفن های هوشمند و شبکه های اجتماعی ما را در معرض جریان دائمی اطلاعات به روز شده و فیلتر شده ای درباره زندگی آشنایان و دوستانمان قرار می دهند. ما در مورد موفقیت‌ها، شادی‌ها، لذت‌های آنها، مکان‌هایی که بازدید می‌کنند، رستوران‌هایی که در آن غذا می‌خورند، از جمله آیتم‌های انتخابی منوها، نمایش‌هایی که تماشا می‌کنند، لباس‌هایی که می‌پوشند و غیره می‌آموزیم. علاوه بر این، از طریق تلفن‌های هوشمند، ما سرشار از اطلاعات مربوط به محصولات و خدماتی هستیم که ممکن است مورد علاقه ما باشد. ما می توانیم در چندین مکان به طور همزمان حضور داشته باشیم. همه چیز در تمام ساعات زندگی ما در دسترس است و ما به این ایده عادت می کنیم که گزینه های خرید و فرصت های متنوع، همیشه و همه جا در دسترس هستند.این ابزارها در کنار مزایایی که بهمراه دارند خطرات فراوانی را به زندگی ما تحمیل میکنند به ویژه اگر در دنیای بزرگ تجارت بخواهیم سیر کنیم ما را به ورطه هولناکی از دنیایی غیرواقعی با مشکلات عدیده روانشناختی مواجه میکنند.

بعنوان مثال،یک عصر گرم با یک فنجان چای یا شکلات داغ روی مبل راحتی نشسته اید، دور پایتان را با فرش می‌پوشانید و منتظر تماشای سریال مورد علاقه‌تان یا خواندن چیزهای خوب هستید. به این فکر می کنید که آیا همه چیز را درست انجام می دهید یا خیر. “چه زمانی اشتباه کردم؟”، “چرا دوستانم بیشتر از من به دست آوردند؟” کم کم خود اندیشی شما به نوعی حسادت تبدیل می شود. اگرچه هرگز پاسخ این سوالات را نخواهید یافت، اما روحیه شما در حال حاضر کشته شده است.

تا بحال احساس کرده اید که در اطراف شما، همه پیشرفت میکنند و شما جزو معدود کسانی هستید که جا مانده اید؟اگر پاسخ شما آری است بدانید که درگیر ترس جا ماندن شده اید.این خاصیت رسانه ها و ابزارهای تبلیغاتی است که ترس جاماندگی را القا کنند،پس در دنیای اقتصادی امروز باید راههای مدیریت این ترس را فرا بگیریم تا در گرداب هولناک رسانه های اغواگر نیافتیم.در این مقاله با توجه به علاقه و حوزه تخصصی مالی به پدیده فومو می پردازم هرچند که ابعاد این پدیده بیشتر در حوزه بازاریابی و تبلیغات هم کارکرد دارد اما فکر میکنم برای هر معامله گری که اقتصاد کار میکند خواندن این موضوع جالب باشد.

FOMO – ترس جاماندن

در سال ۲۰۰۱، دکتر دان هرمان[۱] اولین مقاله آکادمیک را در مورد فومو منتشر کرد و سفری را آغاز کرد که او را به سمت توسعه روش‌های مداخله استراتژیک و تحول سوق داد. این روش ها در پرداختن به چالش های ایجاد شده توسط FoMO در جنبه های مختلف زندگی – شخصی، خانوادگی و حرفه ای بسیار مهم هستند. در دنیای پیرامون ما، یک احساس وجود دارد که می تواند منجر به تصمیمات تکانشی و اشتباهات پرهزینه شود: فومو (یا به اختصار FOMO[۲] یا ترس از دست دادن یا جا ماندن) .

فومو حس آزاردهنده فوریت و اضطرار است یعنی وقتی می بینید یک سهام یا یک دارایی در حال افزایش سرسام آور قیمت است احساس می کنید باید همین حالا قبل از اینکه خیلی دیر شود، وارد آن شوید. فومو دشمن روزانه همه معامله گران است و فومو بر تصمیم گیری ما به عنوان معامله گران در سطوح مختلف تأثیر می گذارد. فومو در معاملات به اضطراب و تصمیمات تکانشی که معامله گران هنگام ترس از دست دادن فرصت های سودآور بالقوه احساس می کنند، اشاره دارد. فومو به جای منطق توسط احساسات هدایت می شود و می تواند منجر به تصمیم گیری ضعیف، معاملات خارج از حد عادی و منظقی و ضررهای مالی شود.

FUD – ترس، عدم اطمینان، شک[۵]

FUD یا “ترس، عدم اطمینان، شک” نوع دیگری از واکنش های احساسی است، اما تاثیر آن بر سرمایه گذاران به همان اندازه FOMO قوی است. اصطلاح FUD به یک حالت احساسی منفی اشاره دارد که می تواند بر تصمیمات سرمایه گذاری تأثیر بگذارد. در مواجهه با اطلاعات نامشخص یا منفی، سرمایه گذاران ممکن است اغلب با قیمت های بسیار نامطلوب شروع به فروش گسترده دارایی های خود کنند. این فروش وحشتناک می تواند باعث کاهش شدید ارزش بازار شود که ناشی از تصمیمات غیرمنطقی است. اطلاعات نامشخص یا منفی مانند شایعات در مورد مقررات بازار ، نتایج ضعیف سه ماهه یک شرکت یا گروهی از بازار، یا حتی شایعات و اخبار جعلی می توانند واکنش های FUD را تحریک کنند. سرمایه‌گذارانی که با چنین اطلاعاتی مواجه می‌شوند، شروع به فروش داراییهای خود می‌کنند که نه تنها منجر به ضرر فردی می‌شود، بلکه بر ثبات کلی بازار نیز تأثیر می‌گذارد. شایان ذکر است که FUD فقط به بازارهای مالی محدود نمی شود. می توان با آن در سیاست، رسانه و بسیاری از جنبه های دیگر زندگی اجتماعی مواجه شد، جایی که بر نظرات و تصمیمات مردم تأثیر می گذارد. در نهایت، دفاع کلیدی در برابر FUD آموزش، تفکر انتقادی و عدم تصمیم گیری در حالت تنش احساسی است.

انواع فومو: دو قطبی فومو

هنگامی که ترس از دست دادن ما را به حرکت در می آورد و استراتژی های مقابله ای لازم را توسعه نداده باشیم، با مشکلات زیادی مواجه می شویم. در قطب دیوانگی FOMO، افراد در طوفانی از انتخاب های بی پایان و میل بی حد و حصر گرفتار می شوند. برای افرادی که در قطب دیوانگی گرفتار شده اند، جهان مانند یک بوفه بی پایان از فرصت ها و تجربیات است. ترس از دست دادن، اجبار به چشیدن هر چیزی را که پیشنهاد می‌شود، به وجود می‌آورد، و منجر به زندگی در حالتی دائمی و طولانی در خاصه ای از تجارت متنوع می‌شود. پارادوکس تصمیم در اینجا در مورد ناتوانی در انتخاب نیست، بلکه امتناع از چشم پوشی از هر گزینه است. هر انتخابی با این امید دنبال می‌شود که رضایت را به همراه داشته باشد، با این حال وجود گزینه‌های جایگزین، به تلاش بی‌وقفه‌ای برای انتخاب بیشتر دامن می‌زند. این پدیده را «قطب دیوانگی»[۳] می نامند، یعنی ممکن است سعی کنیم همه چیز را داشته باشیم، حتی «بیش از توان جویدن گاز بگیریم»و در اینجا بایدبرای «نه» گفتن تلاش کنیم تا زندگی دیوانه‌واری نداشته باشیم. در نهایت، ما احساس می‌کنیم بدون کنترل در یک مسابقه بی‌پایان گرفتار شده‌ایم و در ناامیدی دائمی زندگی می‌کنیم که بطور مداوم در ذهنمان فریاد میزند این «کافی نیست» یا «این بهترین برای من نیست»

از سوی دیگر، در «قطب فلج»[۴] نیاز به تصمیم گیری و انتخاب در هر زمینه ای ما را فلج می کند. در اینجا ما باید برای گفتن “بله” تلاش کنیم زیرا ترس این را داریم که گزینه های دیگر و شاید بهتر را از دست بدهیم. ما نمی توانیم به هیچ چیز یا کسی از جمله شغل، شریک زندگی، و … متعهد شویم . از آنجایی که همیشه فرصت های جذاب دیگری(واقعی یا خیالی) وجود دارد، هر تعهدی به عنوان چشم پوشی از هر چیز دیگری تلقی می شود که ممکن است وجود داشته باشد. ما احساس غرق شدن می کنیم. ما مردد هستیم، حتی گیر افتاده ایم، یا اغلب برنامه ها را تغییر می دهیم.

در قطب فلج FOMO، رفتار خریداران با عدم تصمیم گیری، تردید و پشیمانی پس از خرید مشخص می شود تصور کنید در وسط یک کتابخانه وسیع ایستاده اید، جایی که هر کتاب نوید یک ماجراجویی منحصر به فرد، یک دنیای جدید، یا بخشی از دانش ارزشمند را می دهد. این واقعیت روزانه برای مشتریان در قطب فلج رخ میدهد، جایی که برندها، محصولات جدید و خدمات بی‌نهایت احساس می‌شود. مواجهه اولیه با این فراوانی مانند اولین قدم به سمت کتابخانه است ، حیرت‌انگیز و در عین حال طاقت‌فرسا، جایی که ترس از انتخاب هر کتابی و کنار گذاشتن همه کتاب‌های دیگر منجر به ناتوانی در تصمیم‌گیری می‌شود.

فومو و معاملات در بازارهای مالی

در زمینه معاملات در بازارهای مالی، FOMO معمولاً زمانی ظاهر می‌شود که معامله‌گران می‌بینند ارزش دارایی افزایش می‌یابد و احساس می‌کنند قبل از اینکه خیلی دیر شود، از ترس از دست دادن سود، وارد آن شوند. در اینجا چند سناریو رایج وجود دارد که در آن FOMO نقش بازی می کند:

تعقیب سهام در حال افزایش: یک معامله گر شاهد افزایش سرسام آور سهام است و بدون تجزیه و تحلیل مناسب، با قیمت بالایی خرید می کند، اما مدت کوتاهی پس از آن با افت شدید روبرو می شود.

دنباله روی گله ای: زمانی که بازار در مورد یک سهم یا دارایی مالی سروصدا می کند، معامله گران اغلب احساس می کنند مجبورند دیگران را در معامله دنبال کنند و فکر می کنند دیگران چیزی را می دانند که آنها نمی دانند.

پشیمانی از دست دادن معامله: از دست دادن یک فرصت سودآور در گذشته می تواند منجر به تصمیمات مبتنی بر FOMO در آینده شود. معامله گران ممکن است نگران از دست دادن فرصت بزرگ بعدی باشند و خیلی سریع وارد معاملات شوند.

چه عواملی باعث FOMO (ترس از دست دادن) در معاملات مالی می شود؟

FOMO می تواند دلایل مختلفی داشته باشد و در اینجا موارد رایج وجود دارد:

بی حوصلگی: زمانی که بدون یک برنامه مدون و تنظیم شده که به اصطلاح Set up دقیقی از معامله گری به ما ارائه دهد  فقط می خواهید وارد یک معامله شوید زیرا می ترسید قیمت پایین بیاید وارد شرایط فومو می شوید.

چشم انداز بلند مدت نداشتن: وقتی متوجه نمی شوید که صدها و هزاران معامله جدید در انتظار شما خواهند بود. بسیاری از آماتورها اهمیت زیادی برای یک معامله به تنهایی قائل هستند و می‌خواهند  خود را مجبور کنند تا هر کاری که لازم است انجام دهند تا برنده شود.

توقعات بالا: زمانی که فکر می کنید باید تا ماه آینده اکانت خود را دو برابر کنید و اگر در اسرع وقت پول زیادی به دست نیاورید، از دست می دهید. این منجر به ریسک بالاتر و اندازه موقعیت های بزرگ می شود.

بدون قوانین و قاعده بودن: وقتی سیستم یا قوانینی ندارید، برای شروع، FOMO حالت پیش‌فرض شماست، همیشه در بازار می‌پرید و از آن خارج می‌شوید، واقعاً نمی‌دانید چه کار می‌کنید.

عدم اعتماد به نفس: پس از چند معامله زیان آور، بسیاری از معامله‌گران سعی می‌کنند بازی‌های عقب‌نشینی را انجام دهند و سپس وارد معاملات تصادفی شوند تا وارد بازار شوند و امیدوارند به هر شیوه ای سود کسب کنند.

اعتماد به نفس بیش از حد: وقتی از یک برد پیروز می‌آیید و احساس می‌کنید شکست‌ناپذیر هستید و سپس معاملات تصادفی یا موقعیت‌های خیلی بزرگ را انتخاب می‌کنید، زیرا فکر می‌کنید می‌توانید آنچه را که بازار قرار است انجام دهد «احساس کنید».

چرا FOMO در معاملات سهام خطرناک است؟

FOMO می تواند به دلایل زیر منجر به تصمیم گیری ضعیف و ضررهای مالی شود:

معاملات احساسی: FOMO به جای منطق توسط احساسات هدایت می شود و اغلب منجر به تصمیمات تکانشی می شود . در شرایط فومو، معامله گران استراتژی های مدیریت ریسک خود را نادیده می گیرند یا بدون تحقیق کافی وارد معامله می شوند.

خرید با قیمت های بالا: یک واکنش معمولی FOMO خرید یک دارایی در زمانی است که قیمت آن در حال حاضر بالا باشد. معمولاً افراد از ترس ادامه افزایش قیمت وارد این نوع معاملات میشوند. متأسفانه، این معاملات اغلب منجر به خرید در اوج می شود، اما بعداً شاهد کاهش قیمت خواهیم بود.

معامله بیش از حد: FOMO می تواند معامله گران را به انجام معاملات غیر ضروری سوق دهد و چندین فرصت را به طور همزمان دنبال کنند. این معاملات اغلب منجر به زیان می شود، زیرا هر معامله ای خطراتی را به همراه دارد و پرش بدون استراتژی این ریسک ها را افزایش می دهد.

نادیده گرفتن ریسک ها: معامله گران وقتی درگیر FOMO می شوند، اغلب عوامل مهمی مانند ارزش گذاری بیش از حد، شاخص های اقتصادی یا شیوه های مدیریت ریسک را نادیده میگیرند. آنها ممکن است بیش از حد در یک سرمایه گذاری ورود کنند یا وارد بازارهایی شوند که هیچ درک و دانش لازمی راجع به آن ندارند.

محرک های رایج FOMO در معاملات مالی

عوامل متعددی می تواند FOMO را در میان معامله گران تقویت کند:

فریب رسانه‌های اجتماعی: پلتفرم‌های رسانه‌های اجتماعی و سایر انجمن‌های آنلاین می‌توانند به راحتی هیجان بازار را گسترش دهند، و اغلب معامله‌گران را تشویق می‌کنند تا بر اساس بحث‌های پرطرفدار به جای تحلیل صحیح عمل کنند.

اخبار بازار: عناوین مهم مالی یا رویدادهای خبری در مورد افزایش قیمت سهام، عرضه های اولیه عمومی (IPO) یا رونق فناوری می توانند باعث ایجاد FOMO شوند. معامله گران احساس می کنند باید قبل از از بین رفتن فرصت اقدام کنند.

تماشای موفقیت دیگران: دیدن اینکه دیگران در مدت کوتاهی به سودهای بزرگی دست می‌یابند، به‌ویژه در بازارهای پرنوسان مانند ارزهای دیجیتال، می‌تواند باعث شود معامله‌گران احساس کنند که کنار گذاشته شده‌اند و آنها را به انجام معاملات عجولانه سوق می‌دهد.

چگونه در معاملات مالی بر FOMO غلبه کنیم؟

غلبه بر FOMO برای حفظ نظم در معامله و تصمیم گیری منطقی ضروری است. در اینجا چند نکته برای جلوگیری از افتادن در دام FOMO آورده شده است:

به یک برنامه معاملاتی(فیلترها و قوانین) پایبند باشید: یکی از بهترین راه‌ها برای مبارزه با FOMO ایجاد یک برنامه معاملاتی و پایبندی به آن است. نقاط ورود و خروج خود را بشناسید، محدودیت‌های توقف ضرر را تعیین کنید و مطمئن شوید که فقط چیزی را سرمایه‌گذاری می‌کنید که توانایی از دست دادن آن را دارید.

تمرکز بر اهداف بلند مدت: به جای گرفتار شدن در تحرکات کوتاه مدت بازار، روی اهداف و استراتژی های بلند مدت تمرکز کنید. به یاد داشته باشید که بازار همیشه فرصت های جدیدی را ارائه می دهد.

از محرک‌های احساسی اجتناب کنید: مدت زمانی را که در رسانه‌های اجتماعی یا رسانه‌های خبری صرف می‌کنید را محدود کنید. به تحقیقات خود تکیه کنید، نه تبلیغات.

با فرصت های از دست رفته خوب باشید: گرفتن هر معامله سودآور غیرممکن است. بپذیرید که از دست دادن برخی فرصت ها بخشی عادی از معامله است. صبر اغلب در دراز مدت نتیجه می دهد.

ریسک و پاداش را تجزیه و تحلیل کنید: قبل از انجام معامله، ریسک ها و پاداش های احتمالی را به دقت بسنجید. معاملات FOMO اغلب بدون ارزیابی ریسک مناسب انجام می شود و منجر به زیان می شود.

کلید غلبه بر FOMO، پایبندی به یک استراتژی خوب با داشتن تحقیقات کافی، اجتناب از هیاهو و تمرکز بر اهداف بلندمدت مالی است. با یادگیری تشخیص و مدیریت FOMO، نه تنها عملکرد معاملاتی خود را بهبود می‌بخشید، بلکه با ذهنیتی شفاف‌تر و منظم‌تر به بازارها نزدیک می‌شوید.

نتیجه گیری

FOMO و FUD دو مکانیسم احساسی قدرتمندی هستند که می توانند به طور قابل توجهی بر بازارهای مالی و تصمیمات سرمایه گذاران تأثیر بگذارند. درک و آگاهی از این احساسات کلیدی برای غلبه بر آنها است. سرمایه گذاری فقط در مورد احساسات لحظه ای نیست، بلکه در درجه اول در مورد استراتژی و تحلیل بلند مدت است. بنابراین، قبل از هر گونه تصمیم سرمایه گذاری، ارزش آن را دارد که روی دانش و توسعه شخصی سرمایه گذاری کنید تا در برابر تأثیرات FOMO و FUD انعطاف پذیرتر شوید.

 

[۱]  Dr. Dan Herman

[۲] Fear of Missing Out

[۳] The Frenzy Pole

[۴] The Paralysis Pole

[۵] Fear, uncertainty, and doubt