تهیه کننده: دکتر کیارش مهرانی
منبع:
file:///C:/Users/mehrani/Downloads/Structurization_of_mining_companies.pdf
اصطلاح شرکت معدنی به نهادی اطلاق می شود که بهره برداری از ذخایر معدنی را انجام می دهد. ساختارسازی یک شرکت عبارت است از طراحی ساختار آن به گونه ای که هر یک از بخش های جداگانه شرکت به موفقیت کل شرکت کمک کند. ساختار به عنوان یکپارچگی فرآیندها و سلول های سازمانی از طریق پیوندهای فنی، رویه ای و رسمی تعریف می شود و ابزار مدیریت شرکت است. ساختار شرکت های معدنی شامل یک بخش پویا و یک بخش استاتیک است که به هم مرتبط هستند. نوع شناسی ساختار ها بر اساس معیارهای مختلفی به ویژه در موارد زیر است،:
- سلسله مراتب رسمی (ساختارها: خطی، عملکردی، ماتریسی، پروژه)،
- طبقه بندی واحدهای سازمانی (ساختارها: وظیفه ای، بخشی، فرایندی).
ساختارها را می توان از طریق ویژگی های آنها (به عنوان مثال تخصص، سلسله مراتب، تمرکز و رسمی سازی)نیز توصیف کرد. ساختارهای پویا شامل فرآیندهای اجرایی مرتبط با مواد و انرژی (عملکرد) است که ممکن است در سه گروه مربوط به:
- تامین منابع تولید مورد نیاز برای بهره برداری، آماده سازی فنی برای بهره برداری و نگهداری عملیات کارخانه معدن،
- بهره برداری مناسب از ذخایر و فرآوری بالقوه مواد معدنی،
- فروش مواد معدنی فرآوری شده بالقوه
انجام فرآیندهای فوق منجر به ایجاد یک ساختار فرآیند بهره برداری مرتبط با ماهیت می شود.فرآیند استخراج مواد معدنی شامل فرآیندهای تکنولوژیکی اصلی و پشتیبان است که نوع و تعداد آنها با روش بهره برداری کانسار تنظیم می شود. برای مثال، فرآیندهای زیر معمولاً در مورد معادن زیرزمینی نشان داده میشوند :
الف) فرآیندهای اصلی: باز کردن ذخایر، آماده سازی پانل ها برای استخراج، عملیات استخراج، حمل افقی مواد تکمیل شده، حمل عمودی مواد تکمیل شده،
ب) فرآیندهای پشتیبانی: حمل و نقل افراد، ماشین آلات، دستگاه ها و مواد، تهویه معدنی، زهکشی، کارهای زمین شناسی و نقشه برداری و غیره.
فرآیندهای فناوری با موارد زیر مشخص می شوند:
- تکنولوژی کار،
- سازمان کار،
- سیستم کار
بخش ها، در این مورد کارخانه ها، ممکن است درجات مختلفی از استقلال داشته باشند که از اختیارات تفویض شده توسط هیئت مدیره ناشی می شود. از این نظر کارخانه ها مراکز مدیریتی محسوب می شوند که عبارتند از:
- مراکز تولید، مسئول حجم تولید، یا
- مراکز هزینه، مسئول تولید و سطح هزینه، یا
- مراکز سود مسئول دستیابی به یک هدف تعیین شده، یا
- مراکز سرمایه گذاری مسئول سطح سود و دارای قدرت سرمایه گذاری
بخش های دارای قدرت بالا شامل واحدهای تجاری استراتژیک (SBU) است که دارای موارد زیر است:
- خریداران خدمات SBU باید از خارج از شرکت باشند.
- SBU باید به طور مشخص رقابت کند
- مدیر SBU باید استقلال گسترده ای برای تصمیم گیری در مورد استراتژی خود داشته باشد.
- هر SBU که یک مرکز سود است باید گزارش های مالی تهیه کند.
ساختارهای فرآیندی ساختارهایی هستند که در آنها یک شرکت به عنوان مجموعهای از فرآیندها در نظر گرفته میشود. این ساختارها از مهندسی مجدد مشتق شدهاند که دارای یک تغییر اساسی در (شکوفایی) ساختارها، به ویژه ساختارهای عملکردی است و بر نسخه بازار ساختارهای فرآیندی تأکید میکند.این ساختار، مطابق با ساختارهای فعلی در عملکرد کارخانه های معدن است.
نسخه بازار در مهندسی مجدد دارای عناصر زیر است:
۱. مجموعه ای از فرآیندها که کل فعالیت یک شرکت را تشکیل می دهد.
۲. فرآیند به عنوان جریانی از فعالیت ها با هدف پردازش منابع ورودی (مواد اولیه، محصولات نیمه تمام، اطلاعات) از تامین کنندگان به تولید برای مشتریان داخلی و خارجی تعریف می شود.
۳. هر فرآیند صاحبی دارد.
۴. تصمیمات به محلی که فرآیند در آن انجام می شود واگذار می شود.
۵. فرآیند توسط تیم های کلی، یعنی تیم هایی با صلاحیت های متعدد انجام می شود.
نسخه بازار ساختارهای فرآیندی در کارخانه های معدن (معادن) بی معنی است، به ویژه به دلیل:
- عدم امکان فروش محصولات نیمه ساخته و خدمات خود به مشتریان بیرونی (چنین امکانی وجود دارد، اما زمانی که توسط تیم های دیگر انجام شود)،
- عدم امکان انجام معامله خرید/فروش بین صاحبان فرآیندهای درون شرکت،
تجزیه و تحلیل ساختارهای سازمانی اجازه می دهد تا برخی از ویژگی های کاملاً پذیرفته شده مورد استفاده برای توصیف هر ساختار را مشخص کند. این ویژگی ها عبارتند از :
- تخصص،
- سلسله مراتب،
- تمرکز،
- رسمیت
ویژگی های ذکر شده در بالا بیشتر به صورت کیفی (توصیفی) به جای کمی با استفاده از معیارهای مختلف ارائه شده است.
تخصص ممکن است در سطوح زیر ارائه شود:
- استراتژیک در رابطه با محصولات و خدمات و بازارها (مشتریان)،
- عملیاتی در سطوح مدیریتی پایین تر در رابطه با شایستگی های موجود.
- تخصصی در سطح عملیاتی به فناوری و سازماندهی کار و نیروی کار اشاره دارد.
سلسله مراتب عبارت است از چینش واحدهای سازمانی در یک شرکت بر اساس اصل تبعیت و برتری و تفویض اختیار و وظایف. می توان آن را در دو بعد توصیف کرد:
باریکی ساختار که از طریق تعداد سطوح سازمانی در ساختار توصیف می شود،
حیطه کنترل، تعداد زیردستان یک مدیر است. اگرچه مسطح سازی ساختارها مورد نظر است، اما باید به تعداد بهینه کارگرانی که مستقیماً توسط یک مدیر نظارت می شود نیز توجه شود. قاعده شرح وظایف انجام شده توسط یک واحد سازمانی در رابطه با کل ساختار باید به طور مطلق رعایت شود. سلولهای ساختگی و مدیران آنها نباید منصوب شوند، زیرا عبور از یک مانع خاص شغلی منجر به ارزش افزوده نمیشود. تمرکز یکی از ویژگیهای ساختار سازمانی است که توسط:
فضای تصمیم گیری، فضای تصمیم گیری عموماً توسط هیئت مدیره و مدیریت عملیات کارخانه ومعدن ایجاد می شود. هیئت مدیره در تقسیم اختیارات تصمیم گیری انعطاف پذیری دارد. در عملیات کارخانه معدنکاری، فضای تصمیم گیری به وضوح تعریف شده است و اختیارات تصمیم گیری مربوط به صلاحیت های مورد نیاز و در مورد مدیران بهره برداری کارخانه های معدنی با تایید مقامات معدنی است. با توجه به متمرکز بودن ساختار شرکت های معدنی، قوانین زیر باید رعایت شود. :
تقسیم اختیارات تصمیم گیری
۱. تصمیمات استراتژیک در خصوص برنامه ریزی، سازماندهی، ایجاد انگیزه و کنترل باید در سطوح بالای مدیریت اتخاذ شود.
۲. تصمیمات عملیاتی باید در سطوح عملیاتی مطابق با حیطه وظایف انجام شده در آن سطوح اتخاذ شود.
۳. دامنه اختیارات تصمیم گیری باید به هر دو ساختار پویا و ایستا تنظیم شود. اختیارات تصمیم گیری مدیران واحدهای سازمانی باید با وظایف آنها سازگار باشد.
۴. مدیران سطوح عالی واحدهای سازمانی در حین انجام وظایف خود، جز در مواردی که نتایج کنترل موجه باشد، نباید در حوزه اختیارات تصمیم گیری مدیران سطوح پایین دخالت کنند.
۵. تخصیص منابع در رابطه با ساختار سازمانی باید با وظایف انجام شده توسط واحدهای سازمانی تنظیم شود.
۶. هدف باید صاف کردن ساختارها و تصمیم گیری در مکان هایی باشد که در آن مشکلات در مورد وظایف انجام شده و اختیارات در اختیار گرفته شده است. رسمی سازی به عنوان قوانین رسمی و قانونی، فنی و اقتصادی برای عملکرد شرکت ها و همچنین استانداردهای مربوط به کار تعریف می شود. رفتار کارکنان آنها که در اساسنامه، رویه ها، دستورالعمل ها و سایر اسناد ثبت شده است. دو گروه از اسناد را می توان متمایز کرد، در حالی که اسناد ممکن است به یکی از آنها مربوط باشند:
- سطح استراتژیک، یا
- سطح عملیاتی عملکرد شرکت
در رابطه با سطح استراتژیک، انواع اسناد زیر را می توان متمایز کرد:
اسنادی که وضعیت رسمی و حقوقی شرکت را توصیف می کند
اسنادی که ناشی از مقررات قانونی اجرا شده توسط نهادهای ملی و محلی در حوزه فعالیت شرکت است (مانند مجوز)،
- طرح توسعه سپرده،
- اسناد مربوط به استراتژی شرکت از جمله:
- تعریف تمرکز اصلی عملیات،
- خروجی های تولید،
- اهداف شرکت،
- مزیت رقابتی،
- برنامه های فعالیت عملکردی،
- سیستم مدیریت کیفیت
در رابطه با سطح عملیاتی، می توان گروه های زیر را از اسناد متمایز کرد:
- طرح بهره برداری کارخانه معدن،
- نمودارهای سازمانی،
- فرآیندها و توضیحات فرآیند،
- ثبت وظیفه،
- شرح روش،
- توضیحات دستورالعمل
رویهها توالی فعالیتهایی را که بخشی از فرآیندهای انجامشده است توصیف میکنند و شامل شرح موارد زیر است:
- هدف، موضوع و دامنه رویه،
- داده هایی که رویه را تعریف می کنند،
- برنامه ریزی برای اجرای رویه،
- نتایج رویه اجرا شده
دستورالعمل ها دقیقاً فعالیت های شرح داده شده در رویه ها را برای موقعیت های خاص و/یا موقعیت های خاص تعریف می کنند. از نقطه نظر مدیریت اسناد، رسمی سازی باید ارتباط تنگاتنگی با سیستم های مدیریت یکپارچه مبتنی بر استانداردهای ISO و فناوری رایانه داشته باشد.
نمودار سازمانی شرکتهای معدنی متوسط
نمودار سازمانی شرکتهای معدنی با ساختار جهانی
